Pas fitores së studentëve, nis gara për qeverinë e re në Serbi! Brukseli dhe Moska në pritje, Kosova mbetet sfida e madhe

Forca politike e lindur nga lëvizja studentore ka nisur diskutimet për përbërjen e kabinetit qeveritar, ndërsa përballë saj qëndrojnë sfida të mëdha, nga lufta kundër korrupsionit deri te marrëdhëniet me Bashkimin Evropian, Rusinë dhe çështja e Kosovës. Fitorja e studentëve ka sjellë në skenën politike serbe një brez të ri përfaqësuesish, mes të cilëve mjekë, pedagogë, akademikë dhe artistë, që deri më tani kanë qenë kryesisht jashtë strukturave tradicionale të pushtetit. Megjithatë, “Lista e Studentëve” nuk ka një udhëheqës të vetëm, çka e bën formimin e qeverisë një proces kompleks, ku duhet të arrihet marrëveshje jo vetëm për emrat e ministrave, por edhe për programin politik dhe orientimin ndërkombëtar të Serbisë.

Sipas gazetës britanike The Guardian, mes figurave që mund të luajnë rol të rëndësishëm në qeverinë e ardhshme përmenden kardiologu Ilia Srdanoviç, i cili kryesoi listën e kandidatëve, ish-guvernatori i Bankës Qendrore Dejan Soskiç dhe profesori i kimisë në Universitetin e Beogradit, Radomir Saiçiç, i cili foli në emër të lëvizjes pas fitores zgjedhore. Megjithatë, përfaqësuesit e lëvizjes duhet të ndërtojnë një strukturë të qëndrueshme qeverisëse dhe të përcaktojnë prioritetet e mandatit të ri. Sipas afateve kushtetuese të përmendura në raportim, parlamenti i ri duhet të mblidhet brenda 30 ditëve, ndërsa formimi i qeverisë do të zhvillohet brenda afateve të përcaktuara ligjore.

Brukseli përshëndet ndryshimin, Moska kërkon ruajtjen e marrëdhënieve Ndryshimi politik në Beograd ka tërhequr menjëherë vëmendjen e Bashkimit Evropian dhe Rusisë, të cilat prej vitesh kanë interesa të ndryshme për orientimin strategjik të Serbisë. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka përgëzuar “Listën e Studentëve” për fitoren, duke shprehur gatishmërinë e Brukselit për të mbështetur reformat demokratike dhe integrimin evropian të vendit.

“Populli i Serbisë mori pjesë në numër rekord për të formësuar të ardhmen e vendit të tij. Urime Listës së Studentëve për fitoren në zgjedhjet parlamentare. Ne jemi të gatshëm të mbështesim reformat për sundimin e ligjit, lirinë e medias, luftën kundër korrupsionit dhe forcimin e institucioneve demokratike”, deklaroi von der Leyen. Edhe kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur mbështetjen e Berlinit për rrugën evropiane të Serbisë. Nga ana tjetër, Kremlini ka sinjalizuar se pret vazhdimësinë e bashkëpunimit me Beogradin, duke theksuar se drejtuesit e rinj e kuptojnë rëndësinë e marrëdhënieve me Rusinë për interesat e Serbisë.

Kosova dhe Rusia, dy provat e mëdha për qeverinë e re Pavarësisht ndryshimit të pushtetit, një nga çështjet më të ndërlikuara për qeverinë e ardhshme mbetet qëndrimi ndaj Kosovës. Brenda “Listës së Studentëve” ekzistojnë qëndrime të ndryshme për orientimin ndërkombëtar të Serbisë. Një pjesë e përfaqësuesve mbështesin përshpejtimin e integrimit në Bashkimin Evropian, ndërsa të tjerë kërkojnë ruajtjen e një politike të jashtme që vendos në plan të parë interesat kombëtare dhe marrëdhëniet me fuqitë e tjera. Megjithatë, nuk ka sinjale të qarta se ndryshimi i pushtetit do të sjellë edhe ndryshimin e qëndrimit zyrtar të Beogradit për mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës.

Një tjetër sfidë lidhet me marrëdhëniet me Moskën. Serbia vazhdon të ketë varësi të konsiderueshme nga gazi rus dhe nuk i është bashkuar sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022. Për këtë arsye, qeveria e re do të përballet me kërkesat e Brukselit për përafrimin e politikës së jashtme me atë të BE-së, ndërsa njëkohësisht do të duhet të vendosë për të ardhmen e marrëdhënieve me Rusinë dhe Kinën.

Në planin e brendshëm, pritshmëritë ndaj fituesve janë të mëdha. Lufta kundër korrupsionit, drejtësia sociale, përmirësimi i kushteve të punës dhe forcimi i institucioneve përbëjnë disa nga kërkesat kryesore që shoqëruan lëvizjen studentore. Për momentin, mbetet e paqartë nëse ndryshimi politik në Serbi do të shoqërohet me një kthesë të fortë drejt Bashkimit Evropian apo nëse qeveria e re do të ruajë ekuilibrat tradicionalë të Beogradit me Moskën dhe Pekinin. Sipas rezultateve paraprake të Komisionit Zgjedhor të Serbisë, të publikuara më 26 tetor, “Lista e Studentëve” ka siguruar 52.71% të votave dhe 140 mandate parlamentare, duke fituar shumicën absolute në Kuvendin me 250 vende. Lista e Aleksandar Vuçiçit ka marrë 39.17% të votave dhe 104 mandate. Rezultatet përfundimtare mbeten për t’u certifikuar.